Emiqrasiya: Mütəxəssislər, Zənginlər, Insan Alveri  və Asyl

Son dövrlərdə Azərbaycanı tərk edib Avropa və Amerika ölkələrinə üz tutmuş azərbaycanlıların hec də hamısı istədikləri nəticəni əldə edə bilməyiblər. Bir qismi Avropa və Amerika ölkələrində məskunlaşa bilsələr də, böyük bir hissəsi Azərbaycana deportasiya edilib, bir hissəsi acınacaqlı şəraitdə yaşayırlar. Bunun da əsas səbəblərindən biri lazımı biliklərinin olmamasıdır. Ölkəni tərk etməzdən əvvəl hədəfdəki ölkənin qanunlarını, adətlərini, qaydalarını yaxından öyrənmək lazımdır. Isveçrə -Azərbaycan Ticarət Təşkilatının məqsədi bu biliklərə yiyələnməkdə insanlarımıza yardımcı olmaq, onların yol bələdcisinə cevrilməkdir

Kvalifikasiyalı Mütəxəssislər

Emiqrantları bir neçə qrupa bölmək olar. Birinci qrupa kvalifikasiyalı mütəxəssislər düşürlər ki, onların iş tapmaq imkanları cətin deyil. Bu insanların böyük əksəriyyəti Avropa və Amerika ölkələrində təhsil almış şəxslərdir. Onların bir coxu təhsil aldıqları müddətdə özlərinə uygun iş tapırlar. Bu gün Avropa və Amerikanın iş adamları ucuz işci qüvvəsi ovuna cıxıblar. Həmcinin firavan yaşayış tərzinin mövcud oldugu ölkələrdə mütəxəssis yetişdirmək cox baha başa gəldiyindən onların idxalına üstünlük verilir

Bu gün Avropa ölkələrində ən cox tələb olunan mütəxəsislər informatika sahəsində calışanlardır. Bu sahədə calışan avropalıların əmək haqqı əsasən 6-7 min ABŞ dolları arasında dəyişir. Xarici ölkələrdən, xüsusilə Pakistan və Hindistandan olan bilgisayar mütəxəsislərinə isə 3-4 min dollar maaş verilir. Indiki iqtisadi böhran şəraitində avropalı iş adamlarına xarici ölkələrdən olan mütəxəsislər cəlbedici görünür. Artıq bir cox Avropa ölkələri yerli işcı qüvvəsini qorumaq ücün xaricdən işci cəlb etməyə xüsusi məhdudiyyətlər qoyublar. Bunların arasında ən sərt addımları Isvəçrə hökuməti atır. Uzun müddətdir ki, Isveçrə hökuməti əsasən Almaniyadan olan işcilərə ölkədə işləmək ücün yaşıl işıq yandırıblar. Artıq on minlərn cox Almaniya vətəndaşı Isvecrədə calışır. Onların arasında həkimlər, müəllimlər coxluq təşkil edir. Bu ilin sonlarından məhdudiyyətlərin artacagı gözlənilir

Zənginlər

Avropada oturum haqqı alanların növbəti qrupu zənginlərdir. Onların istənilən Avropa ölkəsində məskunlaşmaq imkanları var. Bunun ücün şirkət qurmaq və iş yeri açmaq kifayətdir. Hər bir xarici vətəndaş Isvecrədə şirkət gura bilər. Şirkətin minimum kapitalı 20 000 - 100 000 Isvecrə frankına bərabər olmalıdır. Bura daşınmaz əmlak və ya başga mülkiyyət də daxildir. Bu halda da bəzən problemlər meydana cıxa bilər. Belə ki, kecmiş sovet ölkələrindən cıxmış zənginlər bir qayda olaraq yerli qanunları bilmirlər və öz işciləriylə qeyri-qanuni davranırlar. Belə hallarda hökumət hüququ pozulmuş işcinin tərəfini saxlayır və yerli qanunlara hörmət etməyən zənginlərə qapını göstərir və ölkəyə daxil olmalarına 5 il yasaq qoyur. Və yaxud biznes işlərini düzgün qura bilmədikləri ücün bankrot olurlar və ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalırlar. Bu sahədə xüsusi təcrübəsi olan insanların xidmətindən istifadə etmək daha realdır

Insan Alveri

Emiqrantların növbəti qrupuna nigah miqrantları daxildir. Bu kateqoriyadan olan insanlar müxtəlif yollarla Avropa və Amerika ölkələrində oturum hüququ alıblar. Bu yollardan ən cox yayılmışlarıindan biri Avropa ölkələrinin vətəndaşlarıyla nigaha girməkdir.  Rəsmi statistikaya əsasən Avropada ailə həyatı quranların 50 faizdən coxu internet vasitəsiylə tanış olublar. Bir cox hallarda bu tanışlıq avropalıları uzaq Sibirə belə aparıb cıxarır. Bu gün onlarca beynəlxalq tanışlıq agentlikləri cütlükləri birləşdirməklə məşgul olurlar. Agentliklər Avropalı ilə ailə həyatı qurmaq istəyən qadınları və kişiləri ölkələr üzrə kateqoriyalara bölərək, öz internet səhifələrində onların fotoşəkillərini yerləşdirirlər. Əcnəbi həyat yoldaşı axtaran avropalılar daha cox bu agentliklərin xidmətlərindən istifadə edirlər. Bu məsələdə online tanışlıq portallarının rolu böyükdür. Bu portalların böyük bir qismi pulludur. Bu istiqamətdə Rusiya diasporu xüsusi cəkiyə malikdir

Son dövrlərdə Avropanın bir cox ölkələrində (Isveçrə, Fransa) kişinin kişiylə evlənməsinə icazə verilməsindən sonra bu yolla Avropada oturum hüququ alanların sayı daha da coxalıb. Avropa ölkələrində fahişəlik leqallaşdıgından bu yolla Avropaya üz tutan qadınların böyük hissəsi sonradan real və ya fiktiv nigahla Avropada oturum hüququ almaga nail olurlar

Oturum hüququnun cazibədarlıgından bir cox avropalılar sui-istifadə edərək, emiqrantlarla fiktiv nigaha girirlər. Apardıgım müşahidələr göstərir ki, bu cür fiktiv nigahların qiyməti 30-50 min manat arasında dəyişir. Avropalılarla nigaha girmiş şəxslər  5 ildən sonra vətəndaşlıq hüququ almış olurlar və bundan sonra fiktiv nigahlar pozulur

Emiqrasiya bütün dövrlərdə cəlbedici göründüyündən bir coxları onu qazanc mənbəyinə cevirə biliblər. Bu gün dünyanı narahat edən problemlərdən biri olan insan alverinin qurbanları da əsasən emiqrasiya həsrətində olanlardır

Insan alverciləri bir cox hallarda insanların etibarını qazanaraq onlara Avropa ölkələrində iş tapacaqlarını söz verib onların külli miqdarda vəsaitlərini mənimsəyirlər. Kvalifikasiyalı mütəxəssislərin belə cox böyük cətinliklə iş tapdıgı bugünkü Avropa ölkələrində təhsili olmayan şəxslərin iş tapması möcüzəyə bərabərdir. Əlbəttə ki, praktikant, dayəlik kimi işlər tapmaq mümkündür. Bu işləri əsasən Pribaltika ölkələrinin vətəndaşları  daha asanlıqla tapırlar. Bu ölkələr Avropa Birliyinin üzvü oldugundan onların vətəndaşları vizasız Avropa ölkələrinə daxil ola bilirlər. Bu cür işlərdə calışanların maaşları hər ölkədə fərqlidir. Isveçrədə çalışanlar 1000 manat maaşa işlədikləri halda Italiyada bu rəqəm 200-400 manat arasında dəyişir

Asyl

Növbəti kateqoriyaya öz ölkələrində təqib və təzyiqlərə məruz qalmış siyasi qacqınlar daxildir. Avropaya üz tutmuş emiqrantların böyük əksəriyyəti məhz bu yolla Avropada məskunlaşa biliblər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qacqınların Işi Üzrə Ali Komissarlıgın məlumatına görə, 100 mindən cox Azərbaycan vətəndaşı qacqın kimi Avropaya üz tutub.1951-ci ildə qəbul olunmuş Cenevrə Konvensiyasına uygun olaraq, bu sənədi imzalamış hər bir dövlət öz ölkəsində siyasi, dini, milli mənsubiyyətinə görə təqib və təzyiqə ugramış hər bir şəxsi himayəsinə almaga borcludur. Bir cox Avropa ölkələrinin səfirlikləri bu məsələdə öz ölkələrini təmsil etsələr də, yalnız xüsusi hallarda qacqın qəbul edirlər. Hər hansı ölkədən siyasi sıgınacaq almaq ücün ilk növbədə birbaşa həmin ölkədə olmaq vacibdir. Qaydaya əsasən siyasi sıgınacaq axtaran şəxs ilk növbədə getdiyi ölkədə siyasi sıgınacaq istəməlidir və ya həmin ölkədə yaşamaq istəmədiyi ücün tutarlı arqumentlər göstərməlidir

Siyasi sıgınacaq almaq ücün insanların üz tutduqları ölkələr arasında əsas yeri Almaniya, Norveç, Isveç, Hollandiya, Isveçrə, Fransa tutur

Siyasi sıgınacaq axtaran şəxslər yetişdikləri Avropa ölkəsində ilk rastlaşdıqları polis işcisinə “Asyl” demələri kifayətdir. Bundan sonra polis işcisi həmin şəxsləri siyasi qacqınların qəbul məntəqəsinə təhvil verir. Bu yolla oturum alan şəxslər 2 qrupa bölünür. Birinci qrupa siyasi statusu olanlar, ikinci qrupa isə humanitar qacqın statusu olanlar daxildir. Humanitar status əsasən müharibələrin, epidemiyaların hökm sürdüyü ərazilərdə yaşamış insanlara verilir ki, onların həyatı təhlükədə oldugu nəzərə alınır və təhlükə sovuşana qədər onlara müvəqqəti oturum verilir. Bu müddət 10 ili kecərsə, müvəqqəti oturum statusu daimi oturum status ilə əvəzlənir

Hər hansı siyası və ya dini qruplara mənsub olduguna görə təqiblərə məruz qalmış şəxslər sübutları da özləriylə götürməlidirlər. Artiq gəzet materialları bu işdə kifayət etmir. Məhkəmə zamanı söylənənləri sübut etmək üçün təkzibolunmaz sübutlar təqdim olunmalıdır. Bu sübutlar hakimlərin özləri tərəfindən müxtəlif vasitələrlə yoxlanılır. Toplanan məlumatlar təqdim olunan sübutları təsdiq etməlidir

Məhkəmədə təqib-təzyiq sübut olunarsa, təqib olunan şəxsə rəsmi qacqın statusu verilir. Bu proses 1 aydan 5 ilə qədər sürə bilər. Son illərdə məhkəmənin tərk verdiyi şəxslər 5 ildən sonra da oturum hüququ ala bilirlər. Bəzən 1 ay müddətinə siyasi sıgınacaq almaq mümkündür. Bu hal yalnız təkzibolunmaz sübutları olanlara və məhkəmədə daha dolgun ifadə verənlərə nəsib olur

Qacqın statusu almamışdan öncə yataqxanalarda, bunkerlerdə yaşayanlar statusu aldıqdan sonra dövlət tərəfindən himayə olunurlar, yaşayış şəraitləri yaxşılaşır. Isveçrədə statusu olmayanlar adambaşına ayda 250-300 manat, statusu olanlar isə ayda 1000 manat yardım alır. Bu istiqamətdə ailələrə güzəştlər böyükdür. Belə ki, ailələlər şəraiti daha yaxşı evlərdə yerləşdirilir, uşaqların təhsil almalarına, dil öyrənmələrinə şərait yaradılır

Rəsmi qacqın statusu alan şəxslərin dil öyrənməsi, iş tapması asanlaşır. Dövlət hesabına yerli dili öyrənməklə yanaşı sənət secmək imkanı da var. Qaçqın status alan şəxs 5 il müddətinə öz ölkəsinə gedə bilməz, bu halda qacqın statusu ləgv olunur. Yalnız 5 ildən sonra qacqın statusundan imtina etməklə vətəninə getməyə icazə verilir, bu halda Avropada oturum haqqı da tanınır

Bu araşdırmanın əsas məqsədi insanları emiqrasiyaya həvəsləndirmək deyil, onlara dogru yol göstərməkdir, fırıldaqcılardan qorumaqdır

Elxan Həsənli

AAS sədri